|| ऐतिहासिक वाडे व गढी ||

इरळी येथील महादेव मंदिरामध्ये तरुणाने शोधला प्राचीन खेळपट सांगली जिल्हातील कवठेमहांकाळ तालुक्यातील इरळी या गावी जवळपास एक हजार ते बाराशे वर्ष जुने चालुक्यकालीन मंदीर आहे. या मंदिरामध्ये तीन गर्भगृह आहेत व मंदिराच्या बाहेरील बाजूस वैशिष्ट्यपूर्ण अश्या सुरसुंदरी यांच्या मुर्त्या कोरलेल्या आहेत  बेडग गावचे इतिहास अभ्यासक श्री.पृथ्वीराज माने हे या मंदिराला भेट देण्यासाठी गेले असता त्याना मंदिरा च्या प्रवेशद्वारा शेजारील दोन्ही बाजूस एक विशिष्ट प्रकारचे खेळपट आढळून आले. या खेळपटा ची अधिक माहिती घेतली असता असे लक्षात आले कि रोमन साम्राज्य व रोमन व्यापार्यांचा नाईन मेन्स मॉरिश (नवकंकरी )व पंचखेलिया या बैठया खेळाचे ते अवशेष आहेत. पृथ्वीराज माने यांना या प्राचीन खेळपटा विषयी मार्गदर्शन व माहिती नाशिक येथील प्राचीन खेळपट संवर्धन मोहिमेचे अध्यक्ष श्री सोज्वळ साळी यांच्याकडून मिळाली. सापडलेल्या खेळपटाची प्राचीन खेळपट संवर्धन मोहिमे अंतर्गत नोंद करण्यात आली आहे. या सापडलेल्या खेळपटा च्या खेळाविषयी अधिक माहिती अशी कि प्राचीन व्यापारी मार्गावर परदेशी व्यापारी, प्रवासी, पर्यटक यांचा प्...

पेड येथील गढीवजा वाडा बहामनी, आदिलशाही व निजामशाही राज्यामध्ये अनेक पराक्रमी घराणी उदयास आली ज्यांनी स्वपराक्रमाने इतिहासाच्या पानावर एक वेगळाच ठसा उमटवला  सांगली जिल्ह्य़ातील तासगाव तालुक्यातील "पेड" या गावातील धनगर जातीचे "शेंडगे घराणे" आदिलशाही या इस्लामी राज्याची सेवा करत होते यासाठी आदिलशाहाने बरीच गावे शेंडगे घराण्याला इनाम म्हणून दिली होती पेड गावात एका उंच ठिकाणी शेंडगे घराण्याचा मोडकळीस आलेला गढीवजा वाडा आजही तग धरून उभा आहे वाड्याचा बराचसा भाग नष्ट झाला असून तिन बुरूज व एक भला मोठा दरवाजा एवढच काही शिल्लक राहिल आहे 

एरंडोली गावातील विरगळ  नमस्कार मित्रांनो आज एरंडोली ता मिरज जि सांगली या गावी जाण्याचा योग आला. तर येथील वडाच्या झाडाखाली एक अर्धवट तुटलेल्या अवस्थेत असणारी विरगळ पाहण्यात आली. विशेष म्हणजे यावरती लढाईमधील अनेक वीर दाखविण्यात आले आहेत म्हणजे या भागात एखाद्या लढाईत अनेक वीर धारातीर्थी पडलेले असावेत. स्थानिक लोकांना त्याबद्दल काहीच माहिती नव्हती. तिथे आसपास अजून बरीच समाधी स्थळे आहेत. काही ग्रामस्थांनी सांगितले कि पूर्वी या ठिकाणी स्मशान होते. ठिकाण -एरंडोली चौकातील वडाचे झाड  चला तर आता आपण पाहूया विरगळ म्हणजे काय        जसे आज एखादा सैनिक शहीद झाला ह्याचा अर्थ त्याने आपल्या देशासाठी आपल्या प्राणाची आहुती दिली म्हणून आपण त्याच एक स्मारक उभारतो तसेच प्राचीन काळापासून हीच कला अवगत झाली . ज्या ज्या व्यक्तींनी कोणत्या ना कोणत्या कारणासाठी म्हणजे आपल्या धर्मासाठी , आपल्या राज्यासाठी, गावासाठी , आपल्या कुटुंबाच्या रक्षणासाठी किंवा आपल्या संपत्तीच्या, जनावरांच्या रक्षणासाठी आपल्या जीवाची पर्वा न करता प्राणाची आहुती देणाऱ्या व्यक्ती ...

डफळे सरकार (जत सरकार ) यांचा जत येथील वाडा  डफळे सरकार (जत सरकार)सांगली जिल्ह्यातील जत हे डफळे संस्थानाची मुख्य ठिकाण किंवा राजधानी होते. घराण्यातील मूळ पुरुष म्हणून सटवाजी यांच्या कडे पाहिले जाते. सटवाजी पराक्रमी होते . संताजी बरोबर त्याची दोड्डेरीची लढाई, साताऱ्याची लढाई प्रसिद्ध आहे. मोगल कागदपत्रात देखील सटवाजीचे उल्लेख सापडतात. सटवाजी हे कर्नाटकी बर्कँदाज बळगण्यासाठी प्रसिद्ध होता. बर्कँदाज म्हणजे बंदुका चालवणारे शिपाई. त्याकाळी बंदुका वापरणे म्हणजे आधुनिकतेचे प्रतीक होते. शिवाजी महाराजांच्या काळात हे कधीच स्वराज्यात नव्हते . मुघलांच्या बाजूने लढणाऱ्या काही प्रमुख दुय्यम दर्जाच्या सरदारात माने, घोरपडे , घाटगे डफळे घराण्याचा समावेश होतो.११ जानेवारी १७०३ रोजी त्यानी औरंजेब ला विनंती केली की माझ्या "फौजे बरोबर मुगलखानाची वागणूक बरी नाही तरी माझी नेमणूक फिरोजजंग याच्या फौजेत करावी" त्याची ही मागणी मंजूर पण झाली होती. त्यावेळी त्याला ६ हजार जात आणि ६ हजार स्वार अशी मनसब होती.संस्थान म्हणून प्रसिद्धी पावलेल्या डफळे घराण्याची का...

सरंजामदार गायकवाड सरकार वाडा व ऐतिहासिक मंदिर बेळंकी ता. मिरज जि सांगली बेळंकी हे एक ऐतिहासिक गाव आहे.या गावातील काशिलिंग मंदिर हे चालूक्यकालीन आहे.तत्कालीन एका ताम्रपटात या गावाचा उल्लेख बेलूवलीके असा केला आहे.याच गावालगत असणाऱ्या डोंगरावर पहिल्या ते तिसऱ्या शतकात कोरलेली बौध्द लेणी आहेत.बेळंकी हे गाव सतराव्या शतकात 1739 मध्ये पोसजी गायकवाड यांना सातारच्या छत्रपती शाहू नी सरंजामासाठी खर्चासाठी इनाम दिले होते. याच गायकवाड सरकारांनी कर्नाटकतील टिपू सुलतान व हैदर अली विरोधातील काही लढायामध्ये पटवर्धनांच्या बाजूने सहभाग घेतल्याचे उल्लेख आहेत.गावात गायकवाड सरकारांची भव्य गढी आहे.यांनी जानराववाडी आणि चाबूस्करवाडी ही दोन गावे वसवली.पोसजी गायकवाड हे बेळंकी मध्ये आलेले पहिले गायकवाड आहेत.रावजी - पोसजी -मानोजी - जानराव - रामचंद्रराव - जानराव - शहाजीराव अशी नावे कागद पत्रात आढळून येतात 

देशिंगमधील 'हिंदूराव' घोरपडे वाडा व घराण्यातील सती मंदिर  देशिंग ता. कवठेमहांकाळ (जि. सांगली) येथील हे सती मंदिर. देशिंग हे घोरपडे घराण्याचे सरंजामी गाव. कुकटोळी आणि कोंगनोळी या घराण्याच्या आणखी दोन शाखा. या घोरपडे घराण्यास 'हिंदूराव' अशी पदवी आहे. या घराण्याच्या सन १८४४ मधील मोडी लिपीतील कैफियतीत या घराण्याची साद्यंत हकीकत आली आहे. देशिंग शाखेचे मुळ पुरूष संभाजीराव हे १७३९ साली गजेंद्रगडहून मुधोळास आले. त्यावेळी थोरले शाहू महाराज मिरज किल्ल्याच्या स्वारीवर होते. त्यांची भेट घेण्यासाठी संभाजीराव मिरजेकडे निघाले त्यावेळी शाहू महाराजांचा मुक्काम तासगाव येथे होता. तासगावचा वाडा मोठा होता. तो ताब्यात घेण्यासाठी त्यांचे प्रयत्न चालले होते. संभाजीराव घोरपडे त्यांना भेटल्यावर शाहू महाराजांनी तासगावचा वाडा ताब्यात घेण्यासाठी संभाजीराव घोरपडे यांना सांगितले. संभाजीराव घोरपडे यांनी जातीनिशी वाड्याला शिड्या लावून वाडा ताब्यात घेतला आणि वाड्यावर निशाण फडकवले. या कामगिरीने खुश होऊन शाहू महाराजांनी संभाजीराव घोरपडे यांना 300 स्वारांचा मुलुख, पालखी, हत्ती दिला....

 नांगरे-पाटील वाडा आष्टा .ता.वाळवा,जि.सांगली.

कुलकर्णी वाडा रेठरे हरणाक्ष ता. वाळवा जि सांगली सुमारे 150 वर्षांपूर्वी चा वाडा आहे सद्याचे कौस्तुभ कुलकर्णी हे येथील वंशज आहेत 

🛑 शिंदे (देशमुख) यांचा बोरगाव येथील वाडा, तालुका वाळवा, जिल्हा सांगली.  हा वाडा दीडशे वर्षांहून ही जुना असून वाड्यामध्ये आजही आपल्याला प्रमुख दरवाजाची दगडी कमान, घोडा बांधण्याची जागा (पागा), प्रवेश केल्यानंतर लहान सोपा व नंतर मोठा सोपा,6 ते 7 फुट जाडीच्या दगड व पांढऱ्या माती च्या भिंती, न्हाणी, स्वयंपाक घर, सागवानी जीना व त्याखाली धान्य साठविण्यासाठी बंदिस्त अंबारी दिसून येते. काळानुसार कुटुंबे वाढत गेली तसतसे वाड्यामध्ये काही बदल करण्यात आले. वाडा जीर्ण होत निघाला आहे आता बराचसा भाग पडलेला आहे. पण अजूनही त्याचे अवशेष आपणास पहावयास मिळतात.

🛑 *श्री.सांजीरबा यात्रेनिमित्त सांजीरबा देवाचा इतिहास*   बेडगमध्ये वेगवेगळ्या देवतांना समर्पित असणारी बरीच मंदिरे आहेत, त्यापैकी सांजीरबा हे मंदिर  असे म्हटले जाते की, आरगच्या गावकऱ्यानी सांजी ची वाटी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या वाटीची वाड्यात पालखीमध्ये मिरवणूक काढण्याची प्रथा होती, जी आरगची प्रतिष्ठा आणि प्रतिष्ठेचे प्रतीक मानली जात होती आणि म्हणूनच  तिचे रक्षण करण्यासाठी बलिदान देण्यासही ग्रामस्थ कचरत नव्हते. ते टिकवण्यासाठी जगत होते.                       अशाच एका प्रसंगी बेडग येथील कोष्टी बांधव आपल्या कुटूंबियांशी भांडणानंतर मिरवणुकीत भाग घेण्यासाठी गेला आणि रागाच्या भरात वाटी वर हात ठेवला आणि वाटी घेऊन  बेडगच्या दिशेने पळत सुटला.आरग चे लोक त्याच्या मागे लागले.  रक्ताच्या तहानलेल्या जमावाला पाहून बेडगच्या वेशीपाशी येऊन त्याने दरवाजे ठोठावले . संपूर्ण प्रसंगाची जाणीव झाल्याने गेट किंचित उघडले गेले. पण कोष्टी चे डोके आरग ग्रामस्थांनी स्वत: वेगळे केले आणि त्यांच्या मागे धड  ब...